Muzea dla ludzi

Kto tak naprawdę potrzebuje katalogu do wystawy? Specjaliści, którzy wiedzą równie dużo, a nawet więcej niż my? Czy może zwiedzający, których zainteresowała wystawa, ale nie są ekspertami, albo wręcz pierwszy raz stykają się z tematem? Z tego tekstu dowiesz się, jak zaprojektować katalog z myślą o szerszej publiczności.

Katalogi do wystaw często kierowane są specjalistów. Nawet jeśli nie czynimy świadomie takiego założenia. To nasz muzealny „tryb domyślny”. Stosujemy go odruchowo albo w akcie autocenzury – żebyśmy okazali się wystarczająco kompetentni w oczach innych znawców tematu. Dlatego jak ognia unikamy uproszczeń i selekcji treści. A nawet boimy się pisać krótko, prosto i bez specjalistycznego słownictwa.

My – redaktorki katalogu – postanowiłyśmy zrobić to inaczej. Stworzyć maksymalnie użyteczny katalog do wystawy stałej „Miasto-Moda-Maszyna”, dla możliwie szerokiej grupy odbiorców. Najkrócej mówiąc: dla ludzi i po ludzku.

Skąd wiedzieć, co będzie użyteczne?

Zanim zaczęłyśmy pracę nad publikacją, obserwowaliśmy w muzeum, w jaki sposób ludzie korzystają z wystawy. Zauważyliśmy, że nie dla wszystkich zwiedzających wystawa jest „samo-opowiadająca” – ze względu na wielotematyczność, dużą liczbę obiektów, ogromną przestrzeń (trzy piętra i 2400 metrów kwadratowych) oraz stosunkowo małą ilość tekstu na wystawie. Podpatrywaliśmy, gdzie zwiedzający się zatrzymują dłużej, co pomijają, kiedy wydają się zagubieni. Notowaliśmy pytania zadawane edukatorom i kuratorom podczas oprowadzania. Słuchaliśmy skojarzeń i wspomnień budzonych przez obiekty pokazywane na wystawie. Widzieliśmy, kiedy pojawia się zmęczenie oraz ile wynosi średni czas zwiedzania.

Na tej podstawie stworzyliśmy część przewodnikową – łączącą obiekty i tematy poruszane na wystawie w spójną opowieść o Łodzi włókienniczej. Napisaną prostym językiem, złożoną z krótkich bloków tekstu, ilustrowaną fotografiami dawnej Łodzi, okraszoną ciekawostkami i obliczoną na około półtorej godziny zwiedzania. Wymagało to rezygnacji z wielu treści i wyjścia poza schemat specjalistycznego tekstu kuratorskiego.

Segmentacja odbiorców = zróżnicowanie treści

Wiemy  jednak, że część zwiedzających jest zainteresowana głębszym poznaniem wybranych tematów lub obiektów z wystawy. Dla nich przygotowaliśmy zbiór not katalogowych oraz materiały kontekstowe – tabele, schematy, listy, słowniki, a nawet propozycję spaceru miejskiego. A dla tych, którzy jeszcze w domu chcieliby pogłębić wiedzę na końcu książki umieściliśmy trzy specjalistyczne eseje, odpowiadające trzem hasłom z tytułu wystawy: Miasto, Moda i Maszyna. Opublikowaliśmy też QR kod prowadzący do wybranych materiałów źródłowych obecnych na wystawie – ale dla większości zwiedzających zbyt obszernych, żeby zapoznawać się z nimi w trakcie zwiedzania (artykuły prasowe i wywiady).

Nie zapomnieliśmy też o odbiorcach rodzinnych – w katalogu znajdą oni kartę do gry dla dzieci. Gra zamienia zwiedzanie wystawy w poszukiwanie skarbu ukrytego w fabryce przez chłopca, który kiedyś tu pracował.

Gra zespołowa

Aby taki katalog mógł powstać, potrzebne było połączenie sił pracowników Działu Edukacji, którzy najwięcej pracują z publicznością i najlepiej wiedzą, jak odbiorcy reagują podczas zwiedzania; kuratorów i pracowników z działów opiekujących się kolekcjami; zewnętrznych specjalistów oraz redaktorek odpowiedzialnych za trudne zadanie selekcji treści, upraszczania i stania na straży użyteczności. Co ciekawe, impuls do powstania katalogu oraz pomysł na jego formułę wyszedł właśnie z Działu Edukacji, będącego – obok pracowników z obsługi ekspozycji – najbliżej ludzi odwiedzających muzea. Stąd też idea dołączenia do „dorosłej” książki gry edukacyjnej dla dzieciaków.

Ciągłe ulepszanie

Ani wystawa ani katalog do niej nie muszą być dziełami zamkniętymi. Można je udoskonalać, patrząc jak zwiedzający z nich korzystają, czego brakuje, co jest szczególnie ciekawe, a co niezrozumiałe albo zwyczajnie nudne. Czekamy więc na Wasze opinie! I o wystawie i o katalogu. Najłatwiej będzie je wysłać na adres: katalog@cmwl.pl.

Serdecznie zapraszamy do CMWŁ! Papierowy katalog jest dodawany bezpłatnie do biletu na tę konkretną wystawę. Można go też pobrać za darmo na telefon na początku zwiedzania (QR kod) lub ze strony: https://cmwl.pl/public/wydarzenie/wybrane/miasto-moda-maszyna,102

Katalog zdobył tytuł Muzealnej Książki Roku 2024 organizowanej przez Narodowy Instytut Muzeów. Wygraliśmy w kategorii „Wydawnictwa edukacyjne”, co wydaje się być potwierdzeniem, że odpowiadanie na potrzeby odbiorców ma sens i zostało docenione również przez specjalistów.

—

P.S. Książka powstała i jest dostępna nieodpłatnie dzięki wsparciu Narodowy Instytut Muzeów i programowi „Wspieranie działań muzealnych” na rok 2023. Środki na ten cel pochodzą z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, z Funduszu Promocji Kultury.

—

Artykuł jest zredagowaną wersją tekstu opracowanego przez współautorkę katalogu Marzenę Wiśniak

Fot. Grafixpol, autorzy koncepcji wizualnej i projektu graficznego katalogu.

Tekst powstał w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2024.