Muzea dla ludzi

Karta praw zwiedzających ma już prawie 30 lat. Wielu z nas wciąż jej nie zna. Trudno więc się dziwić, że z jej przestrzeganiem bywa różnie w polskich muzeach. Poznaj listę opracowaną przez Judy Rand i sprawdź, jak to wygląda u Ciebie.

Na przełomie wieków w krajach anglosaskich popularność zdobywało podejście Vistitor-Centered Museum (czasem Vistior-Oriented Museum). Jednym ze sztandarowych narzędzi tego podejścia jest karta praw odbiorcy (The Visitors’ Bill of Rights) opracowana przez Judy Rand. U podstaw karty leży przekonanie, że dopóki nie zaspokoimy podstawowych potrzeb zwiedzającego (fizycznych, społecznych i emocjonalnych), to nie stworzymy mu warunków do uczenia się, poznawania i rozwoju w muzeum.

Karta praw odbiorcy wg Judy Rand

1. Komfort: “Zadbaj o moje podstawowe potrzeby”
   Zwiedzający oprócz pełnego dostępu do wystaw potrzebują też szybkiego, prostego, bezpiecznego oraz pozbawionego barier dostępu do toalet, wody, jedzenia, przewijaków i miejsc do siedzenia oraz odpoczynku.
   
2. Nawigacja: “Spraw, żeby łatwo było mi znaleźć drogę”
   Odbiorcy potrzebują zrozumieć otoczenie, w którym się znaleźli. Dobrze zaplanowane przestrzenie i czytelne oznakowanie pozwalają im zorientować się, gdzie mają pójść, jak tam dotrzeć i czego mogą się tam spodziewać.
   
3. Przyjazność/przynależność: “Spraw, żebym się czuł(a) mile widziany(a)”
   Przyjazna obsługa pomaga poczuć się dobrze w muzeum. Ale również ważne jest, żeby odbiorcy wiedzieli, że są uwzględnieni / odzwierciedleni na wystawach i w programach wydarzeń – żeby mieli poczucie, że to o nich i ważnych dla nich sprawach, ich językiem.
   
4. Radość: “Chcę się dobrze bawić”
   Zwiedzający chcą spędzić dobrze czas. Jeśli natykają się na bariery – takie jak zepsute obiekty, niedziałające sprzęty, aktywności niedostosowane do nich, onieśmielające opisy – mogą czuć się sfrustrowani, znudzeni lub zdezorientowani.
   
5. Relacyjność: “Przychodzę, żeby spędzić czas z moją rodziną i przyjaciółmi”
   Wyjście do muzeum to często forma spędzenia czasu z rodziną lub przyjaciółmi, a czasem poszukiwanie szerszych więzi społecznych. Dlatego odbiorcy chcą rozmawiać, wchodzić w interakcje, dzielić się doświadczeniami i wrażeniami – i na wystawach musi być na to miejsce.
   
6. Szacunek: “Akceptuj mnie takim jakim jestem i z tym, co wiem”
   Odwiedzający chcą być traktowani z szacunkiem, niezależnie od ich poziomu wiedzy czy zainteresowań. Nie chcą wystaw, opisów, muzealników, którzy ich wykluczają, traktują protekcjonalnie albo w inny sposób sprawiają, że odbiorcy czują się głupkami.
   
7. Komunikacja: “Pomóż mi zrozumieć i pozwól mi też mówić”
   Odbiorcy potrzebują precyzji, uczciwości i czytelności w opisach, programach, podczas oprowadzania i generalnie w komunikacji z personelem muzeum. Chcą też mieć możliwość zadawania pytań i wyrażenia swojego punktu widzenia.
   
8. Uczenie się: “Chcę się nauczyć czegoś nowego”
   Ludzie przychodzą do muzeum (i przyprowadzają do niego dzieci), żeby nauczyć się czegoś nowego. Ale musimy pamiętać, że uczą się na różne sposoby, znać ich style uczenia się, dostosowywać się do ich wiedzy i zainteresowań. Tym, co pomaga w nauce jest kontrolowanie rozpraszaczy (hałasu, tłumów, nadmiaru informacji).
   
9. Wybór i kontrola: “Pozwól mi wybierać, daj mi jakieś poczucie kontroli”
   Odwiedzający nie mogą czuć się ubezwłasnowolnieni w muzeum. Muszą mieć możliwość wyboru tego, co i jak oglądają, podejścia bliżej obiektu lub dotknięcia go, jeśli to tylko możliwe, używania swojego ciała i swobodnego ruchu (do muzeum nie przychodzi tylko umysł człowieka).
   
10. Wyzwanie i pewność siebie: “Daj mi wyzwanie, któremu podołam”
    Odbiorcy chcą czuć satysfakcję. Zbyt proste zadania ich nudzą, zbyt trudne rodzą napięcie. Oferowanie szerokiej palety doświadczeń pomaga wpasować się w różnorodność umiejętności odbiorców.
    
11. Ożywienie: “Pomóż mi wyjść odświeżonym(ą), odnowionym(ą)”
    Kiedy odbiorcy są skupieni, w pełni zaangażowani i dobrze się bawią, a czas płynie niezauważalnie, doświadczają ożywczego stanu „flow”. Wzbudzanie go powinno być jednym z celów wystaw lub działań towarzyszących.

Tekst powstał w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2024.